Lissitzky – Gizem Güllü

Döneminde, birçok alanda kendi imzasını taşıyan işler bırakan Lasar Morduchowitsch Lissitzky ya da bilinen adıyla El Lissitzky, sanat kariyerine Almanya’da mühendislik-mimarlık eğitimi görmesiyle başladı. Bu dönemdeki tek bulgular genellikle okul ödevleri olarak yapılmış bina taslakları olsa da, Lissitzky’nin mimari fikri ve tabii gelişime gösterdiği ilgi bu erken dönemden de anlaşılmaktaydı.

  1. Dünya Savaşı nedeniyle yarıda kesilen eğitim yılları sırasında çıktığı kapsamlı gezilerde ilgili olduğu dini yapıları geziyor; resim, heykel ve Japon baskıları hakkında fikir sahibi oluyordu.

Lissitzky, sanatsal kimliğini sorguladığı, kendini tanımaya yönelik bu dönemde değişik akımların da etkisinde kalmaktaydı. O yüzyılda yaygınlaşmış Art Nouveau akımıyla ilgilenmiş öte yandan ‘Sanatın Dünyası’ adlı Rus manifestosundan da etkilenmiştir.

Savaş sonrası eğitimine devam edip diplomasını alan Lissitzky, bu dönemde Yahudi etnik kültürü üzerine eğildi ve çalışmalarını bu alanda sürdürdü. İllüstrasyon,tipografi, kitap kapağı ve bayrak tasarımları gibi pek çok alanda bu etkileşimi eserleriyle yansıttı. Kullandığı, boydan boya kalın manşetler ve büyük yazıbaşlıklarıyla okuyucuyu sarsmayı, vurgu yaptığı yerlere dikkat çekmeyi başarıyordu.

Aynı zamanda ‘başlangıç’ fikrine ve tabii, organik gelişime duyduğu ilgi nedeniyle çocuk kitapları tasarımına yöneldi. Uyguladığı tipografi örneklerinde , kelimenin ilk harfini , kelimenin tamamının anlamını verebilecek şekilde şekillendirmesi, kitap-dergi kapak tasarımları ile özellikle ilgilenmesi ve çocuklar ve çocuk gelişimi üzerine olan ilgisinin temeli Lissitzky’nin ‘başlangıç’ fikrine olan eğilimi ve merakıyla açıklanabilir.

1919’da mimarlık eğitimi verme amacıyla getirildiği okulda, resim öğretmeni olarak görev alan Kasimir Malewitsch ile tanışması Lissitzky’nin sanat yaşamında bir dönüm noktası oldu. Yahudi kültürü üzerine eserlerine bu dönemde son veren Lissitzky , düzlem üzerine çizgisel ifadeler ve geometrik şekillerin serpiştirilmesiyle oluşan ‘’Süprematizm’’ akımında, Malewitsch’in yanında yer aldı.

Buradan hareketle, altı yıl boyunca çalışmalarını devam ettirdi ve ‘’PROUN’’ adını verdiği kendi soyut sanatını oluşturdu. Lissitzky ‘’PROUN’’ un tanımını, ‘Resimlenmiş ve onları yapan sanatçıların cesetleriyle gübrelenmiş toprak üzerinde oluşan , sanatçı tarafından yeniden değerlendirilen malzemenin ekonomik inşaasıyla şekillenen resimde, artık resimsel tasvirden öte, bizi içine çeken bir mekan etrafında dolaşabilen, altından ve üstünden bakabilen bir yapı…’ olarak yapmaktadır. Ona göre bu yapı artık bir kopyacı olmaktan çıkıp, nesnelerin yeni dünyasının kurucusudur. Lissitzky , ‘Proun’ un bu belirsiz anlatımını hep korumuştur.

Lissitsky’nin ‘Proun’ larla yakalamaya çalıştığı şey estetik kaygısı olan bir resim değil somut nesnelerin ağırlığı yokmuşcasına sonsuz mekanlardaki hareketiydi. Ancak ‘yeni ve ilk’ olan onun için yeterli olabilirdi. Şimdiki zamana ve sadece ona ait olan, öncesi olmayan, geçmişle ilgisi bulunmayan ve kendisi içinde keskin netliklerle sınırlanmayan şeylerin peşindeydi. Kendisini ziyaret eden Amerikalı bir arkadaşına, eski yapıtları için ;

‘Hayır, bütün bunların zamanı geçti. Birgün, belki ben gittikten sonra bunlara geri döneriz.’ Diyerek kendi geçmişine bile sırt dönüyor, eskiye değer yüklemiyordu. Onun için değişim vazgeçilmezdi ve değişimin sağladığı olanaklar daha mutlu bir geleceği simgeliyordu.

Buradan yola çıkarak ‘’Soyutun Formal Boşluğu’’nu,  Lissitsky ‘nin ‘Proun’ tanımında kullandığı altından ve üstünden bakılabilen ve kendi içinde tepe ya da zemin kavramı barındırmayan, farklı formlar kazanan, yerçekimine karşı çıkan nesnelerin sonsuz boşlukta birbirleriyle olan etkileşimlerini;  hayatında dönüm noktası olan Malewitsch’in etkilerini;  geçmişe olan ilgisizliği ve yeniye olan tutkusunu;  yaşadığı dönemin ve çevrenin Lissitsky’nin sanat anlayışında yarattığı değişiklikleri ve organik gelişim üzerine olan yönelimini göz önünde bulundurarak oluşturmaya çalıştım.

Kaynak:

ERKMEN B., Grafik Sanatlar Üstüne YAZILAR (Aralık 14), MataşMatbaa

el lissitzy

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s