Malevich – Işıl Atalay

SÜPREMATİZM

KAZİMİR MALEVICH

Kazimir Malevich 1878’de Ukrayna da doğmuş, babası tarımla ilgilendiği için çocukluğunu Ukrayna’nın farklı köylerinde geçirmiştir. 12 yaşına kadar profesyonel ressamlar hakkında hiçbir şey bilmiyordu. Köylülerin yaptığı el işlerinden ve süslerden hoşlandığı için kendiside köylerde gördüğü stillerde çizimler yapmıştır. Malevich 18 yaşında Kiev Sanat Okuluna girmiş ve çizim eğitimi almıştır.1896’da ailesiyle Kursk’a taşındıktan sonrada sık sık açık havada resimler çizmiş bu resimlerinde giderek empresyonist stil kazanmıştır. Empresyonistlerin doğa tasvirleri ve renk kullanımları onu heyecanlandırmıştır. 1907’de Moskova Sanat Enstitüsü’nü bitirmiş. Hemen sonrasında Moskova’da üç karma sergiye katılmıştır. 1909-1910 yıllarındaki eserleri o dönemin Rus halk sanatlarından etkilenmiş ressamlardan Natalia Goncharova ve Mikhail Larionov’un etkilerini gösteriyordu. Malevich 1910 yılında Rusya’daki neo-primitifler, Parisli Cézannistler ve Münihli Espresyonistlerle “Karo Valesi” isimli sergiyi açtıklarının ertesi yılı eserlerini üç gruba ayırarak kendi kişisel sergisini açtı.1912 yılında neo-primitivism akımın doruk zamanlarındaki “Eşek Kuyruğu” isimli sergiye Malevich çok sayıda çiftçilik ve toprak temalı yağlı boya resimleriyle katıldı. Daha sonraki yıllarda Mikhail Matius ile gelişen arkadaşlığıyla St. Petersburg ve Moskova *avant-garde sanatçıları iki sergi üst üste açtılar ve bu sergilerde Malevich’in neo-primitiflerden ayrıldığı, kübizm ve fütürizm’i kendi stiliyle yorumladığı görülüyor (Malevich’in “Bıçak Bileyicisi” resmi bu sergilerdendir)

*avant-garde:Önceki akımları tanımayan sürekli keşfedilmemişi arayan ilerici akımların sanatçılarıdır.

Malevich o yıllarda süprematizm’in ilk adımlarını atmaktaydı.1915 yılı sonunda açtığı “0.10 Son Fütürist Sergi” adını verdiği sergideki 39 yapıtıyla Malevich Kübizmden Süprematizme manifestosunu yayınlamış ve sanatta tümüyle yeni bir yönün kuruculuğunu üstlenmiş oldu. Süprematizm düşünülmeyen, hayal edilen soyut evreni, sıfır biçimi temsil ediyordu. Bu sergisindeki yapıtlarından biri olan “Black Square” Süprematizmin amblemi oldu. Malevich “sıfır biçim” olarak da adlandırdığı bu çalışması için “Zamanımın çerçevelenmemiş çıplak ikonudur.”(2) demiştir. Siyah kare sezgiyi, beyaz alan ise sezgi ötesindeki boşluğu temsil ediyordu. Malevich “1913 yılında, sanatı nesneler dünyasının yükünden kurtarabilmenin çaresizliği içinde ‘kare’ biçimine sığındım” demiştir. (2) Süprematizm çağı nesnesiz dünya çağıdır, formlar doğayı çağrıştırmaz, nesnelerin tanıdık görüntüleri dikkate alınmaz. Dinamizm, devinim, değişkenlik modern hayata hükmeder Malevich resimlerinde bu değişken durumları simgeler tasarladığı dünyaya ulaşmak için soyuta yönelir. Sezgiler belirleyici faktördür nesnelerden sıyrılmak evrene ve özgürlüğe açılmaktır. İnsanlar nesneler dünyasından sıyrılıp hiçlik içinde eriyecek ama kaybolmayacaklardı. Yaşam kavgası içinde olmadan yüksek değerlere sahip, eşitlik, kardeşlik ve barış içinde mutlu olacaklardı. Ancak sergiyi gezenlerde bu resmin uyandırdığı tepki, şaşkınlıktan çok öfke olmuştu. Bu resmin resim olup olmadığı bile tartışılıyordu. Sanatçının kendi de böyle bir tartışmayı şöyle dile getirmiştir ”süprematistik Kare’yi yarattığımda tepki çok büyük oldu. Beni resim alanının dışında olmakla suçladılar. Ama sorunun çekirdeği birinin her hangi bir şeyin içinde ya da dışında olup olmaması ya da bir şeyin neden meydana geldiği değildir önemli olan kanıttır.”(1) Malevich yeni sanatın geçmişle bütün bağlarını koparıp sıfırdan, hiçten başlaması gerektiğini düşünüyordu.

Süprematizm’in üç aşamasını: siyah, kırmızı veya renkli ve beyaz olarak tanıtırdı.”Beyaz üzerine büyük haç” tablosundaki haç motifi 1920’lerde yaptığı ve “arkitekto” adını verdiği geleceğin şehircilik sanatı için örnek teşkil edecek üç boyutlu nesneleri eleştirmenler tarafından hayatın güncelliğinden uzak soyut denemeler olarak nitelendirilmiştir(2). Son beyaz dönemde yaptığı “white in white” yağlı boya tablosunda beyaz rengi sonsuzlukla sembolleştirmiştir. Beyaz yüzey uzaydır, mükemmelliği, eşitliği, barışı, bağımsızlığı ve mutluluğu barındırır yani Malevich’in ideal dünyasının sonudur. Bu resim hem sıfır noktası hem soyutluğun gidebileceği son evredir. Malevich bu eseri için “susan hiçliğin sembolüdür” (2)  demiştir. Malevich bütün eleştirilere rağmen sanatın sadece kendisi için var olduğunu ve kendisi için geliştiğini savundu. Ayrıca süprematist çalışmalarından bazılarına maddi dünyayla ilgili başlıklar veren ressam daha sonra pişmanlık duymuştur çünkü materyalizmin ötesinde yeni bir insanlık anlayışı peşindedir.

1917 Bolşevik ihtilalinin sonrasında Bolşevik yönetim avant-garde sanatçıları destekleyip onlara önemli görevler verdi. Ancak 1920li yıllarda karşıt bir grup sanatçı muhalefetinde desteğiyle soyut formalist yaklaşımların halk tarafından benimsenemeyeceğini ileri sürdü.1927 yılında Polonya ve Almanya’ya çağırılan Malevich süprematizmi açıklayan 22 çizim ve yapıtlarını Rusya’da yok edilir korkusuyla Polonya ve Almanya’da bıraktı. 1930 yılında sanatıyla ilgili soruşturma geçirip 3 ay hapis yattı. Çıktıktan sonra resim yapmaya devam etti. 1928-1932 yılları arasında köylüleri konu aldığı bir dizi resim yaparak figüratif anlayışa geri döndü. Süprematist dünyanın insanları olan bu köylülerin ya yüzleri yoktu ya da ifadesizdiler. Boş yüzler bir veya birkaç renkle tamamen boyanırdı. Aynı yıllarda yaptığı resimlerden birinde renkli şeritlerden oluşan manzaranın ortasında bir ev durur. Kapısı ve penceresi olmayan kırmızı dikdörtgen ev ve beyaz lekelerle vurgulanan üç bacalı siyah çatısı soyut resimlerini hatırlatır. Yatay çizgilerle ritim sağlanan kompozisyondaki girilemeyen ve oturulmayan ev bir anıt izlenimi verir.

Empresyonizm hata Rönesans’a kadar döndüğü bu figüratif resimlerinde sağ alt köşelerini süprematizm sembolleriyle imzaladı. Son yıllarında portreler yapan sanatçı 1935’de kanserden öldüğünde tabutunun baş kısmına dinsel bir anlam taşıyan ‘Siyah Kare’ adlı tablosunun bir örneği asılmış. Küllerinin gömüldüğü mezarın başına da beyaz üzerinde siyah kare olan bir mezar taşı koyulmuştur.

Teknolojinin gelişmesiyle fotoğrafçılık sanatının nesnel dünyayı olduğu gibi yansıtabiliyor olması ister istemez resim sanatına farklı bir amaç edinme zorunluluğu yaratmıştır. Ressamlar insanın içine, duygularına yönelerek öze inme çabasına girmişlerdir. Sanatın fayda amacı gütmeksizin var olma fırsatı yakalaması anlamına gelen bu durumda Malevich gibi ressamlar bir sanat eserinin asıl değerini nesnelerden, renklerden, nesnel dünyanın beynimizde oluşturduğu her türlü çağrışım ve sembollerden sıyrılarak hissin içinde bulabileceğine inanmışlardır. Malevich “Hayatımız, nesnesiz hissiyatın nesnel imgelerle tasvir edildiği bir tiyatro oyunudur”(4)   ve “Süprematist gözlemlemez ve dokunmaz o hisseder” (4)   demiştir. Kazimir Malevich’i anlatmak onun düşüncelerini ve bakış açısını yansıtmakta ancak hislerle mümkün olabilir bu sebeple resimlerinin sergileneceği bir platformda açıklayıcı yazılar veya  semboller kullanmak yerine ressamın resmi yaptığı dönemlerde etkilendiği akımlar olaylar göz önüne alınarak gözlemcide de benzer hislerin oluşmasını sağlayacak bir alan oluşturmayı amaçladım.

         

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    KAYNAKÇA

 

_Serfiraz Ergun, Argos yeryüzü kültürü dergisi, 1991 Ocak, sayı:29 sayfa:84-85.

_(1)Christina Lodder, Forum For Modern Language Studies, 1996 Ocak, cilt. XXXII, The Transrational In Painting: KAZIMIR MALEVICH, ALOGISM AND ZAUM.

_Kazimir Malevich, Eylül 2013, Nesnesiz Dünya;Süprematizm manifestosu. Çeviri; F. C. Tapan

_(2)Burcu Dinçer, 11.06.2014 , Soyut Resimde Suje Ve Obje Arasındaki İlişki, http://earsiv.atauni.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/123456789/951/burcu_din%C3%A7er_tez.pdf?sequence=1

_Nalan Yılmaz , 04.05.09 , Lebriz sanal dergisi, Kazimir Malevich ve Süprematizm, http://lebriz.com/pages/lsd.aspx?lang=TR&sectionID=2&articleID=533&bhcp=1

Işıl Atalay

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s