Lissitzky – Aşkın Ayvaz

LİZİTSKİ,( Eliezer Markoviç) (1890 – ­1941)

SSCB’li mimar ve ressam. Devrimci bir sanatın geliştirilmesi doğrultusunda çalışmalar yapmıştır. 10 Kasım 1890’da Polşinok (bugünkü Smolensk) dolaylarındaki Vitebsk’de doğdu, Moskova’da öldü. 1909­1914 arasında Almanya’da Darmstadt Teknik Üniversitesi’nde mimarlık eğitimi gördü. I.Dünya Savaşı başlamadan önce Rusya’ya döndü ve bitirme çalışmasını Moskova’da yaparak 1915’te mimar oldu. O tarihte Vitebsk kenti güzel sanatlar komiseri olan M.Chagall tarafından 1917’de bu kentteki Sanat Aka­demisi’ne çağrıldı. Burada Rus sanatçıları Maleviç ve Tatlin ile tanıştı. 1921’de Moskova Güzel Sanatlar Akademisi’ne öğretim üyesi atandı ve Mimarlık Bölümü başkanlığına getirildi. Sanatta aşırı yönelişlere karşı oluşan tepkiler üzerine ülkesinden ayrıldı, Berlin’e gitti. Burada kaldığı 1922­ 1923 yıllarında L.Moholy­Nagy ile tanıştı, İlya Ehrenburg ile birlikte, ancak üç sayı çıkabilen VescGegenstand­Objet (Nesne) adlı bir dergi yayımladı. Almanya ve İsviçre’de yaptığı gezilerde van Doesburg, Mies van der Rohe, Werner Graeff, Kurt Schwitters gibi zamanının önde gelen mimar ve sanatçılarıyla tanıştı. Ozan Mayakovski ile birlikte çalışmalar yaptı. 1925’te Hans Arp ile Die Kunstismen 1914­1924 (“Sanatta İzmler 1914­1924”) adlı bir kitap yayımladı. Gene bu yıl içinde kısa bir süre için SSCB’ye döndü ve Moskova Güzel Sanatlar Akademisi’nin Mimarlık Bölümü’nde dersler verdi. 1926­1929 arasında Almanya’nın çeşitli kentlerinde açılan sergilerin salonlarını düzenledi

MİMARLIK ALANINDAKİ ÇALIŞMALARI

El Lizitski’nin mimarlık yapıtları yapımcı (konstrüktivist) sanat düşüncelerini yansıtmayı amaçlayan sergi düzenlemelerinden, bir de uygulanmamış tasarımlardan oluşmaktadır. Bunların en ünlüleri 1923’te Berlin’deki sergi için düzenlemiş olduğu Proun Odası ile 1926’da Dresden ve 1927’de Hannover kentleri için tasarlamış olduğu Soyut Sanatlar Odası adlı yapıtlarıdır. Lizitski’nin uygulanmamış tasarımlarından biri Lenin İçin Konuşma Kulesi adını taşır. Bu tasarımda yapımcı anlayıştaki başka mimar ve heykelcilerin bazı yapıtlarında kullandıkları eğik yerleştirme yinelenmektedir. Kule aşağı yukarı yerküre ekseninin yaptığı açı kadar bir eğimle yükselen yalın bir çelik kafes taşıyıcısının üstüne yerleştirilmiş bir kürsüden oluşmaktadır. El Lizitski’nin başka bir tasarımı da Mart Stam ile birlikte hazırladıkları Bulut Askısı’ dır. Burada kalın ve yüksek ayaklar üstüne yerleştirilmiş yatay bloklar önerilmiş, işyeri olarak kullanılacak bu yapıların var olan kent dokusunu bozmadan onun üstünde yer alacakları düşünülmüştür.

İLK YAPITLARI

Lizitski’nin ilk yapıtları resim ve grafik sanatlar alanındadır. Bunu Moskova için yapmış olduğu sokak süslemeleri izler. Ayrıca ilk Sovyet bayrağının tasarımı da onundur. 1920’den sonra ise kuramsal çalışmalara ağırlık vermiş, yeni sanatın nasıl olması gerektiğine ilişkin düşünceler geliştirmiştir. İki boyutlu resimden üç boyutlu mekân düzenlemesine geçiş aşaması olarak nitelendirdiği ve “proun” adını verdiği bir kavram ortaya atmıştır. Bunu, içindedolaşılarak kendini sınırlayan öğeler üstünde yer alan sanat yapıtlarının algılanabildiği üç boyutlu bir çerçeve olan proun mekânı adlı yapıtlarındagerçekleştirmeye çalışmıştır. Bu mekânları, birincil öğeler ve renkler saydığı çizgiler, düzlemler, çubuklar, küpler, küreler ile beyaz, siyah ve grilerle düzenlemiş, resim sanatıyla mimarlık arasında bir ilişki kurmak, bir birlik oluşturmak istemiştir. Lizitski’nin ortaya attığı kavramlardan bir başkası da Latince kökenli “nasci” sözcüğüdür. Olmak, oluşmak anlamındaki bu sözcük kendi gücüyle gelişen ve hareket eden nesneler için kullanılmaktadır. Lizitski bu kavramla donmuş ya da durağan olmak yerine kendi kendini yenileyen, devingen bir sanatı anlatmak istemiştir. Bu tür kuramsal çalışmalarının yanı sıra özellikle taşbaskısı yapıtlarıyla dikkatleri üstüne çekmiştir. Bunların arasında iki Dörtgenin Öyküsü, Güneşe Karşı Zafer gibi diziler bulunmaktadır.Yazarın sanat görüşü dikkate alındıgğında ve sergilemek için oluşturduğu proun odasına bakıldığındada ellissitsky’nin amacı sanatla insanı birleştirmek sergi alanını bir duvardan çıkarıp onunda bir sanat olduğunu ve insanlarla duruşmaya geçmesini sağlamaktır.Bunlar dikkate alındığında benim yapmak istediğim ellissitsky gibi sergi alanınıda öne çıkarmak ve sergi alanını proun odasında olduğu gibi öze ve yalına inerek sergi alnıyla insan arasında bir duruşma ,iletişim sağlamaktır.

KAYNAKLAR: H.Richter, El Lissitzky. Sieg über die Sonne. Zur Kunst des Konstruktivismus, 1958.

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi

Aşkın Ayvaz

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s