Lissitzky – Büşra Nimet Özel

Lissitzky Döneminde Kübizm halkın Anlayış ve ilgisini sağlayabilecek bir akım olarak dikkatleri üzerine çekiyordu. Ancak hilberseimer’ın da dediği gidi Kübizm ” öznel kaygılara kapılma” ve “insan biçiminde figür yapma” sorunuyla aşırı ölçüde ilgilenmiş. Bu da birçok kesimin tepkisine yol açmıştı. Bu durumda Lissitzky gibi yenilikçiler için iki seçenek bırakıyordu. Birinci yol, en yalın deyişiyle, bu dünyanın güzelliğini sanatta yalnız onu betimleyerek değil, teknolojinin benzeşimleri yerine geçecek biçimleri, renkleri ve ritmleri bularak yansıtmayı amaçlıyordu. Öbür yol ise, teknolojinin hizmetinde olan süreçlere benzeyen süreçleri benimsemeyi dayanıyordu. Lissitzky gibi birinci yolu seçenler makineyi(yarış arabasını değil, motorunu) yeni güzellik ülküsü olarak görüyorlardı.Makinelere ve teknolojiye olan bu eğilim birden bire çıkmamıştır. Victoria Döneminde bazıları makineler ve mekanik yapılara hayranlıklarını belirtmişler, bunları mimarların ve uygulayıcı sanatçıların gösterişli ve aşırı süslü yapıtlarına üstün sayılmazlardı. Makine ve makine üretimi düzen ve verimlilik içinde çalışan bir insan toplumuna örnek olabilirdi. Klasik gelenekte insan bedeni örnek olarak kullanılmış, evrendeki matematiksel ilişkiler de uyum ve oran sistemine temel olarak alınmıştı. Artık model olarak makine benimseniyor, yenilikçiler de daire, kare ve Üçgen gibi biçimlerin mekanik yollarla çizilebileceğini ve bu biçimlerin mutlak güzelliği konusunda Platon’un sözlerini kanıt olarak gösteriyorlardı; “Yapı kavramı ise en gelişmiş yöntem olarak tarihin desteğine sahipti.”. Lissitzky de makineyi yücelten kesimdendi. Bunu Viyana’da yayımlanan Rus mimarlığı ile ilgili yazısında Tatlin’in Kulesini asansörler, vinçler, taşıyıcı kayışlarla bir arada düşünülmesi gereken bir yapı olarak övmesiyle de anlayabiliriz.

1920-1930larda konstrüktivizm Batıda özellikle Rusya’da gizliden gizliye yayılmıştı. Bu akıma genellikle basit geometrik biçimler ve endüstriyel malzemeden yararlanan heykelciğinin kolu sayılır. Ama De Stijl akımı bazı kesimlere daha çok ilgi topluyordu. Hollandalı Van Doesburg ve Lissitzky ise bu ikisi arasındaki birleşmeyi sağlamıştır. Van Doesburg’un eserleri birlikte öğretmenlik yaptığı Malevich’in dinsel özellikler taşıyan ikonlarının din dışı benzerleri olarak görünür. Lissitzky Almanya’ya gelerek hemen işe koyularak hem bu sanatçılar için sergi düzenlemiş hem de kendi yapıtlarını ortaya koymuştur.

Van Doesburg için de, Lissitzky için de resim ve öbür sanat yapıtları, amaçlarını açıklamanın yollarından sadece biriydi. Bu iki sanatçının da amacı genel olarak sanata ve kültüre yön vermekti. Lissitzky 1932’de yazdığı bir yazıda şöyle diyordu: ” Her yapıtım, dikkati üzerine çekmeye değil, duygularımızı sınıfsız bir toplum yaratma gibi çok daha büyük bir amaç uğrunda bizi harekete geçirmeye bir çağrıydı.”.

Bu doğrultuda en önemli kılavuz teknolojiydi. Fakat Lissitzky’nin teknoloji anlayışı basit makine ve köprüleri aşıyordu. 1928’de şu sözlerle sanatını özetliyordu: “Benim beşiğimi buhar makinesi sallamıştır. Buhar makinesi artık fosili bulunan büyük deniz canavarının sınıfına girmiştir. Makinelerim artık iç organlarla dolu koca karınları yoktur. Çağımız artık içinde elektronik beynin bulunduğu dinamolu kafatasının çağıdır. Madde ve ruh hemen itici güç sağlayan krank mili ile dolaysız bağlanti içindedir. Yer çekimi ve devinimsizlik engelleri aşılmaktadır.”.

Lissitzky şu an ele aldığım “Yeni İnsan” adlı eseriyle bir bütün içinde diyebiliriz. Ben de etkileşim alanımda bu eserden esinleneceğim için eseri herkesin görebileceği bir şekilde düşey yaparak hem de bir robot gibi makine havası katacağım. Lissitzky’nin makineleşmeye verdiği önemi yuvarlak şekilleri çarklara benzeterek ve diğer parçaları da yine makine parçalarından esinlenerek yapacağım. Örneğin etkileşim alanındaki merdivenlerin yürüyen merdiven olmaları da teknolojiye verdiği önemi yansıtacak. Eserdeki insan figürünün merkezindeki kareye de bu eseri etkileşime sunacağım. Benim etkileşim alanım kısaca makineleşmeye ve bunun sanattaki etkisini insanlara yansıtmış olacak.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s